صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )

101

مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )

بَعْدَ عامِهِمْ هذا « الاتقان 4 / 57 » . ( 6 ) صحيح بخارى جلد 4 ص 57 . ( 7 ) به البرهان جلد 1 ص 232 و « الاتقان » حلد 1 ص 68 مراجعه شود . ( 8 ) نام الشعبى ، عامر بن شراحيل و كنيه‌اش ابا عمرو مىباشد . بزرگترين استاد ابو حنيفه و يكى از كسانى است كه بطور مسلم امام حديث و فقه شناخته شده است . وى از على بن ابيطالب ، سعد بن ابى وقاص ، زيد بن ثابت و جابر بن عبد إله و ديگران روايت نموده و خود گفته است كه پانصد نفر از صحابه را درك كرده است . الاعمش ، قتاده و ابو الزناد و ديگران از او روايت كرده‌اند . وى در سال 109 در گذشته است . ( 9 ) البرهان جلد 1 ص 228 . ( 10 ) « ما قرآن را در شب قدر نازل كرديم » سورهء « القدر » آيهء 1 . ( 11 ) سوره الاسراء آيهء 106 . ( 12 ) مراجعه شود به الاتقان جلد 1 ص 68 . اينطور معلوم مىشود كه اكثر علماء اين عقيده را قبول داشته‌اند . زركشى در « البرهان » جلد 1 ص 299 در باره اين عقيده ميگويد : اين عقيده مشهورتر و صحيح‌تر است و اكثريت پيرو آن ميباشند » ابن جحر نيز در « فتح البارى » از اين عقيده با وصف « صحيح و معتمد » نام ميبرد . در عين حال ما اين عقيده را اتخاذ نكرده‌ايم زيرا همانطور كه توضيح داديم به تشخيص ما اين عقيده خلاف صريح قرآن است . ( 13 ) خلاصه اين حكمت اينست كه نزول قرآن در دفعات مختلف و در اماكن متعدد ( لوح محفوظ - آسمان دنيا و قلب پيامبر ) آن را از مصونيت بيشترى برخوردار ميسازد و هر گونه شك را از ميان ميبرد و ايمان بدان را استوارتر مىسازد وقتى يك كلام در پرونده‌هاى مختلف ضبط شود و وجودهاى متعدد داشته باشد خيلى بيشتر از كلامى كه فقط در يك پرونده مضبوط است و يك وجود دارد ميتواند مايه ايمان و ثبات گردد ( الرزقانى : مناهل العرفان جلد 1 ص 39 - 40 ) ابو شامه در « المرشد الوجيز » در مورد حكمت نزول قرآن به آسمان دنيا به صورت يك جا عقيده ديگرى ابراز مىكند و ميگويد : « اين كار براى اين بوده كه به ساكنان آسمانهاى هفتگانه اعلام شود كه اين آخرين كتاب است كه بر آخرين رسول و براى شريفترين امتها نازل ميگردد . . . ( الاتقان جلد 1 ص 469 - البرهان جلد 1 ص 230 ) . ( 14 ) الاتقان جلد 1 ص 69 - 70 - سيوطى اين قول را به ابو شامه نسبت ميدهد و اين دنباله همان مطلب است كه ما در پاورقى قبل از ابو شامه نقل كرديم . « الزركشى » نيز قسمتى از همين مطلب را در « البرهان » جلد 1 ص 230 ذكر مىكند ولى به كسى نسبت نميدهد . ( 15 ) ابو شامه يك فقيه شافعى است كه نام كامل او عبد الرحمن بن اسماعيل بن ابراهيم بن عثمان المقدسى مىباشد . كتاب « المرشد الوجيز الى علوم تتعلق بالقرآن العزيز » را وى تاليف نموده و بر كتاب شاطبيه كه در موضوع قراءآت نوشته شده شرح